Szadź

FOTO, grudzień 1999
autor: JAN JAKUB NALEŻYTY

Zima choć bywa surowa i nagła, ma też swoje uroki, które często objawia niespodziewanie. Dlatego też zapalony fotoamator nie powinien się nigdy rozstawać ze swoim aparatem - ciekawe tematy może napotkać zawsze i wszędzie, na przykład w drodze do pracy. To właśnie przydarzyło się autorowi niniejszego artykułu.

Szadzią nazywamy puszyste białe kryształki lodu, powstające na gałęziach drzew, na igliwiu, drutach i innych cienkich przedmiotach. Kryształki te tworzą długie, łatwo rozsypujące się nici. Szadź należy do produktów kondensacji pary wodnej (...) Przechłodzone kropelki mgły, zamarzające przy zetknięciu się z przedmiotami, zapoczątkowują dalsze tworzenie się kryształków. Narastanie szadzi zachodzi przeważnie po podwietrznej stronie przedmiotów (S.P. Chromow, Meteorologia i klimatologia, PWN, Warszawa, 1977 r.)
Tyle o szadzi - temacie niniejszego artykułu - mówi klimatologiczna definicja. Zjawisko to, ze względu na swój urok, stanowi niezwykle interesujący obiekt do fotografowania. Wykonanie dobrych zdjęć szadzi wymaga jednak sporo cierpliwości i szczęścia. Po pierwsze szadź, poza obszarami górskimi, pojawia się tylko kilka razy do roku, a zatem okazji do jej uwiecznienia na kliszy nie ma zbyt wiele. Kryształki lodu tworzące szadź stosunkowo szybko topnieją pod wpływem promieni słonecznych, czy też są strącane przez wiatr, wskutek tego zjawisko to obserwować możemy zaledwie przez dwie, trzy poranne godziny. Idealne warunki do tworzenia się szadzi stwarza napływ wilgotnego powietrza nad przechłodzone podłoże. Takie sytuacje występują przede wszystkim na przełomie jesieni i zimy oraz zimy i wiosny.
(...)niedawno w Lublinie, po wschodzie słońca okazało się, że wszystkie drzewa, płoty, druty pokryte są warstwą puszystej bieli - kryształków szadzi. Czym prędzej załadowałem film do aparatu i w drodze z domu do pracy zająłem się fotografowaniem. Wszystkie zdjęcia zrobiłem w czasie jednej godziny - pomiędzy ósmą a dziewiątą rano. Ze względu na to, że fotografowałem w mieście, musiałem skupić się na detalach - pojedyńczych drzewach czy gałązkach. Szczególnie interesujące były przy tym zdjęcia pod światło, czy kontrasty śnieżnobiałych koron drzew z granatowym niebem. Fotografowanie szerszych planów okazało się niemożliwe, zawsze w kadr wchodziły mi budynki, słupy czy jezdnie.
Zdjęcia robiłem Canonem EOS 10s do którego założony miałem obiektyw Canon EF 35-135 mm USM. Użycie jednego obiektywu wynikało w tym przypadku z pośpiechu, choć muszę powiedzieć, że nie odczuwałem w jakiś wyraźny sposób braku innych obiektywów - makro czy stałoogniskowego szerokiego kąta. Przy zdjęciach, na których występuje niebo, używałem polaryzacyjnego filtra kołowego HAMA w celu wyeliminowanie światła rozproszonego (czyli mówiąc krótko uzyskania efektu granatowego nieba). Fotografowałem na slajdzie Fujichrome Provia 100. Warunki oświetleniowe pozwalały na wykonywanie zdjęć z ręki. Na niektórych z nich - robionych jako pierwsze - widoczna jest żółta dominanta kolorystyczna, związana z niską temperaturą barwową światła słonecznego o tej porze roku i dnia. Zdjęcia naświetlałem według wskazań światłomierza (pomiar matrycowy, czasem z korekcją +0,5 EV). światłomierz dość starego już EOS-a sprawował się całkiem nieźle. Nawet w mieście, w drodze do pracy, w ciągu zaledwie jednej godziny można wykonać interesujące fotografie.